Dat al wat sterft
zal bloeien
Dat al wat sterft zal bloeien. Gedicht van Toon Hermans.
De bomen komen uit de grond
en uit hun stam de twijgen
en ied'reen vindt het heel gewoon
dat zij weer bladeren krijgen
we zien ze vallen op de grond
en dan opnieuw weer groeien
zo heeft de aarde ons geleerd
dat ál wat sterft zal bloeien.
Dit gedicht wordt vaak gebruik bij een afscheid, ik gebruikte het ook wel eens in mijn welkomstwoord aan families. Ik vind het een gedicht wat troost geeft. Iets heel alledaags bomen die uit de grond komen. Het begin van een cyclus. Het ontwikkelt zich verder uit de stam de twijgen. Die weer bladeren krijgen. Wat we voor gewoon aannemen de cyclus van de bomen de blaadjes die vallen in de herfst, de knoppen die ontstaan in de lente en de prachtige bladeren in de zomer, is dat wel zo gewoon? Groei en vernieuwing is hard werken. In de winter lijkt het maar kaal terwijl er in de boom van alles gaande is. Net zo na een verlies. Na een verlies voelt het niet dat je weer zal bloeien. Je bent gebroken, je bladeren vallen. Ze vallen op de grond. Je verdriet voelt groots aan. Er is geen bloei. Het leven is kleurloos. De werkelijkheidsperiode (zie blog werkelijkheidsweken) breekt aan, de winter van de boom. Er is veel gaande maar niet zichtbaar. Intern wordt er hard gewerkt. Je groeit om je rouw heen. In jouw boom van je leven begint ook weer het leven na je verlies te groeien. Het zal nooit meer hetzelfde zijn, de jaarring van jouw boom is in het jaar van je verlies anders geworden. De knoppen van nieuwe twijgen ontstaan, de blaadjes gaan weer groeien. De lente en de zomer komen weer. De herfst ontstaat en de blaadjes vallen. Je laat los wat je niet meer helpt en neemt het mee in de periode van de winter. Het verdriet groeit met je mee. Zo heeft de aarde ons geleerd dat al wat sterft zal bloeien.
Vind jij het een troostrijk gedicht?
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Bonustijd
Bonustijd. Oktober – de start van de herfst
Voor mij begint de herfst altijd echt in oktober. De blaadjes vallen, het wordt eerder donker en het weer slaat om. Ik kan de seizoenen steeds meer waarderen, al mopper ik soms bij regen. Niks is een mens vreemd, toch?
Oktober is een bijzondere maand. De maand waarin ik voor het eerst moeder werd. Op 17 oktober 2005 werd ik opgenomen in het ziekenhuis, niet helemaal fit en met wat zorgen om de baby. Op 20 oktober werd Daphne geboren: klein, maar gezond. Ik knapte in de dagen erna ook langzaam weer op.
Jaren later, op 17 oktober 2019, lag ik opnieuw in het ziekenhuis. Dit keer voor een hoornvliestransplantatie. Die dag voelde als het begin van een nieuwe bonustijd. Met een nieuw hoornvlies zou mijn zicht veranderen.
De herfst is kouder, en mijn linkeroog – het oog van de transplantatie – gaat altijd tranen bij kouder weer. Ik had nooit traanogen, en nu alleen mijn linkeroog. Elke traan herinnert me aan de jonge vrouw van wie ik haar hoornvlies mocht ontvangen. Wanneer mijn oog traant, denk ik aan haar en sta ik even stil bij haar verlies.
De transplantatie verliep prachtig, maar mijn linker oog is slechter dan voor de operatie, op iets meer diepte zien na. Is alles verloren? Nee, absoluut niet. Inmiddels voelt het echt als bonustijd. De afgelopen jaren hebben we keuzes gemaakt die we waarschijnlijk niet hadden gemaakt als mijn zicht was geworden zoals gehoopt.
Het is bijna zes jaar geleden. De herfst voelt voor mij als het moment van loslaten. Niet meer strijden voor beter zicht, maar accepteren en waarderen wat er wel is.
De stralende dame op deze foto mis ik nog steeds. Met de naderende datum van 17 oktober komt dat gemis even omhoog. Ik dacht dat ik mijn mooie vak weer volledig kon oppakken in deze bonustijd. Nu is het een andere bonustijd – en die is prachtig. Die stralende vrouw voel ik van binnen, en ik ben dankbaar voor de transplantatie. Komende tijd zal mijn linkeroog weer tranen. Ik zal het in liefde loslaten en haar bedanken voor mijn bonustijd.
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Quo vadis
Quo vadis: waar ga je heen.
Waar ga je heen met vakantie? Die plannen maken we meestal al ruim van tevoren, of juist op het allerlaatste moment. Je weet meestal wel waar je naartoe gaat en wat je meeneemt. Je pakt je koffer, tas, camper of auto in.
Qua vadis: waar ga je heen op je laatste reis.
Weten je naasten wat je wensen zijn? Ik ben nog lang niet van plan om te sterven; ik word 88 (vind ik zo’n leuk getal). Mijn naasten weten wat ik graag wil qua uitvaart. Dat is in de loop der jaren steeds simpeler geworden. Ik ben er immers niet meer; ik maak het allemaal niet meer mee. Geef het maar vorm zoals jullie het mooi vinden en hoe jullie het bij mij vinden passen. Ik geef ze wel een richting mee.
Liever niet begraven – dat vind ik zo verstikkend, die bak zand boven op mijn kist. Nee, liever cremeren: dat is snel en lekker warm. Wat mij betreft hoeft er geen uitvaartplechtigheid te komen. Laat alle geliefden maar bij ons komen, een bakkie thee, koffie of een borrel, en deel de grappige, klunzige of stomme eigenschappen van mij. Vier mijn leven en praat er samen over.
Toch is een uitvaart in een mooie kerk ook wel bijzonder. Tijdens mijn werk heb ik zulke uitvaarten vaak als erg mooi ervaren.
En gek genoeg... ik vind een uitvaart pas écht mooi als de kerk ook echt vol zit.
Maar ja, op mijn 88ste zullen er waarschijnlijk niet zo heel veel naasten meer over zijn.
Dat lijkt me misschien wel het lastigste aan ouder worden: steeds weer afscheid moeten nemen.
Wat ik met de jaren wel steeds meer heb vaststaan – en dat kan ik zelf eigenlijk ook nog meer doen – is delen met je naaste hoe je diegene ziet, wat die voor jou betekent, wat er zo mooi aan die persoon is. Het blijft toch zonde dat je je eigen uitvaart zelf niet meemaakt?
Een uitvaart regelen zonder te weten wat iemand zelf had gewild, maakt het extra verdrietig en moeilijk.
Je wilt een uitvaart toch graag vormgeven zoals je naaste dat gewenst zou hebben. Ook al voelt het misschien nog ver weg, en sta je midden in het leven: bespreek het.
Tijdens mijn werk als uitvaartbegeleider vond ik het regelen van uitvaarten waarbij de wensen onduidelijk waren vaak extra lastig. Het voelde niet alleen verdrietig, maar ook als een gemiste kans.
Een kans om recht te doen aan iemands leven. Om echt iets te doen wat bij die persoon paste.
Zonder die richting blijf je als naaste zoeken, twijfelen — en dat maakt afscheid nemen zwaarder dan het al is.
Weten jouw naasten eigenlijk wat jouw wensen zijn?
Vertel je hen wel eens hoe je ze ziet, en wat ze voor jou betekenen?
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Infinitas
Infinitas is een Latijns woord dat ‘eindeloos’ of ‘eeuwigheid’ betekent. Het wordt gebruikt om gebeurtenissen of gevoelens te beschrijven die eeuwig, grenzeloos en tijdloos zijn. Kortom, eindeloos of eeuwig. Dat is wat rouw is. Het is van alle tijden en het is er altijd. Zoals omschreven in mijn blog: Some things in life cannot be fixed; they can only be carried..
Na de vakantie is die rouw er weer even extra. Ik ben me er inmiddels van bewust, het overvalt me niet meer. Het voelt een beetje dubbel, juist na een vakantie. Ben ik verdrietig terwijl we het zo fijn hebben gehad? Gevoelens die prima naast elkaar kunnen bestaan. Het was allemachtig prachtig, en nu ben ik verdrietig. Alles en iedereen begint weer aan zijn werk, school, vul maar in. En ik? Ja, ik weet waar ik bij mag horen en wat ik wel heb. Toch is er weer dat moment van wat ik ben verloren.
Het woord infinity is afgeleid van infinitas en zie je vaak als afbeelding, zoals hierboven. Oneindig. Ik vind het ook een symbool van warmte. Het symbool ziet eruit als iets wat je omarmt. En die omarming is wat je zo nodig hebt in jouw rouwmomenten.
Tijdens mijn opleiding tot uitvaartbegeleider omschreef een vakdocent het mooi: "Om iemand een arm slaan om te troosten." Dat is mooi, maar (ja, maar) hoe vaak kloppen of wrijven we op de rug of schouder van diegene tegen wie we een arm slaan? Ik zie het haar nog zo voor doen… arm in een mooie boog naast haar, verbeeld je het maar. Je loopt zo die fijne arm in. "Kom maar, schuil maar," en al kloppend gaat haar handje op je schouder. Het verdriet wordt met elk klopje iets meer naar binnen geklopt.
Afgelopen tijd werd ik weer herinnerd aan deze uitspraak: Verdriet heeft een arm nodig, een schouder om tegenaan te huilen. Het heeft geen woorden of een schouderklopje nodig. Gewoon er zijn. Luisteren. Listen and silent.
Ik lees op dit moment het boek Red mij niet van Sanne van Arnhem www.sannevanarnhem.nl. Zeer leerzaam. Van redder naar supporter. Van een wrijvend en kloppend handje naar een steun een warme arm.
Het blijft oneindig nodig. Die arm, dat luisterend oor. Rouw is van alle tijden en is oneindig. Rouw is de achterkant van liefde.
In mijn volgende blog lees je meer over het bespreken van je uitvaartwensen.
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Jij bent....
We kennen allemaal wel een situatie waarbij je zegt dat is echt een dapper, sterk, (vul zelf iets in) persoon. Hoe hij of zij met een verlies omgaat. Ik kan iemand ook erg dapper of sterk vinden. Toch vind ik het steeds vaker lastig. Wanneer ik te horen krijg dat ik een powervrouw ben of sterk dan word ik er bij vlagen soms echt emotioneel van. Ik voel mij geen powervrouw of sterk.
Ik zet letterlijk steeds een voetje voor de andere en heel vaak ook weer stapjes terug. Bij sterk denk ik letterlijk aan sterk. Sterk ben je wanneer je een barbell met 80kg lift. Een vriendin wees mij er op dat sterk zijn ook is hoe je door een proces gaat. Dat het niet iets fysieks hoeft te zijn. Sterke opmerking ;-).
Waarom ik het lastig vind om termen als dapper en sterk (of hoe jij diegene vindt) te gebruiken? Het is jouw perspectief. Niks mis met jouw perspectief, we hebben dat immers allemaal. Het 'gevaar' zit er in dat diegene denkt zich sterk of dapper te moeten voelen en daarmee wellicht over zijn eigen grens gaat. Iemand oogt het voor jou maar voelt diegene zich wel zo? De kunst is het om het bij jezelf te houden. Ik vind hoe jij er mee omgaat sterk, dapper (vul in).
Hoe iemand door een proces gaat is niet altijd een bewuste keuze. Mijn glas is meestal halfvol (tenzij er bubbels inzitten ;-)). Ik denk in mogelijkheden en over het algemeen ben ik positief. Ik ga al snel gewoon door. Zonder echt stil te staan bij wat ik voel of wat er allemaal gebeurt. Emoties kunnen mij nog steeds ineens overvallen.
Een ander komt stil te vallen. Ziet misschien niet zo goed mogelijkheden. Belandt als een hoopje op de bank. Is diegene dan niet dapper of sterk?
Ik vind je ontzettend sterk wanneer je emoties er kan laten zijn. Wanneer je als een hoopje ellende op de bank of in je bed ligt.
Wellicht wil je niet als een hoopje op de bank belanden. Juist stapjes zetten. Ik zou wel eens als een hoopje op de bank willen belanden. Inclusief ugly cry omdat het gewoon echt kak en klote is. Beide situaties zijn sterk.
En zo klopt het dat je dapper en sterk bent in jouw rouwproces. Het is immers jouw proces. Op het moment voelt het misschien niet sterk of dapper. Later voelt dat zeker wel zo want je gaat er hoe dan ook stap voor stap, vooruit en achteruit doorheen.
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Werkelijkheidsweken
Er wordt veel gesproken over 5 of zelfs 7 fases van rouw. Lange tijd is gezegd dat in ieder rouwproces een aantal fases te onderscheiden zijn. Elk met een duidelijk begin- en eindpunt en met vaste reacties die daarbij horen. Mijn eigen ervaring en wat ik in gesprekken met rouwenden heb gemerkt, is dat de 4 rouwtaken zoals Manu Keirse omschrijft meer aansluiten bij mijn zicht op Rouw.
De 4 rouwtaken:
- de werkelijkheid van het verlies onder ogen zien
- de pijn van het verlies ervaren, (door)voelen
- aanpassen aan het leven na het verlies
- herinneren en weer leren genieten
De tweede rouwtaak is na een verlies vaak wel te zien. Er is verdriet, ongeloof, woede, verslagenheid Je kunt zelf wel een emotie invullen die je hebt ervaren na een verlies. Echter de pijn van het verlies doorvoelen en voelen dat is er niet altijd. Ik ben er van overtuigd dat we na een verlies niet meteen in rouw zijn. Het is niet omdat je hoofd het begrijpt je hart het accepteert. Je hart zal een verlies ook nooit helemaal accepteren. Toch is er een verschil in het verdriet met je hoofd of met je hart beleven. Met mijn hoofd kon ik het allemaal wel duiden. Ja het is klote dat ik weer zicht inlever. De ruimte om het echt te voelen dat had ik niet. Die ruimte was er ook niet altijd want een operatie, een kuur, weer een operatie, rust en nog zo verder zouden mijn zicht moeten verbeteren. Het verlies van mijn zicht drong niet door tot in mijn hart.
Na een verlies van een dierbare moet er heel veel geregeld worden. De uitvaart maar ook daarna moet er vaak veel gebeuren. Die derde rouwtaak lijkt al snel zichtbaar te zijn. Zeggen we niet vaak hoe dapper we iemand vinden na een verlies?
Rouw begint altijd bij de werkelijkheid van het verlies onder ogen zien. Je moet het verlies erkennen. Stil staan bij het verlies. De periode na een overlijden tot aan de uitvaart is zo belangrijk. Na een verlies ongeacht wat voor verlies is er tijd nodig om dit verlies te aanvaarden. Ik heb de periode tot aan de uitvaart wel eens vergeleken met een kraamweek. Bezoek is fijn maar er is ook rust nodig. In de kraamweek is er de kraamverzorgster die het jonge gezin op weg helpt, bezoek met mate en met oog voor het jonge gezin. Rust. Ruimte om te wennen aan het nieuwe leven. Na een verlies is er ook ruimte nodig om het verlies te kunnen erkennen. Als uitvaartbegeleider geef je vorm aan het afscheid, je helpt de nabestaanden op weg naar het afscheid. De week voor de uitvaart is in mijn beleving zo nodig om het verlies te aanvaarden. De werkelijkheid onder ogen zien. Waarom ik het vergelijk met een kraamweek? Er komt veel op nabestaanden af en de steun is niet alleen in de week voorafgaand aan de uitvaart nodig, maar nog veel meer na de uitvaart. De periode met de kraamverzorgster komt niet terug en de tijd na een overlijden met de uitvaartbegeleider komt ook niet terug. Na de week van kraamzorg begint het leven met een kleine baby na de uitvaart begint het leven zonder de dierbare.
Ik geloof dat wanneer er meer ruimte is om stil te staan bij een verlies dit onze samenleving ten goede komt. Ruimte om te zijn met het verlies. Niet alleen wanneer er daadwerkelijk een uitvaartbegeleider komt maar ook bij elke andere vorm van verlies. Na elk bezoek aan de oogarts met de conclusie dat het weer slechter was voelde ik mij verdoofd. De werkelijkheid drong niet door. Er was geen ruimte voor en ik nam er ook niet de ruimte voor. Voor iedereen is het natuurlijk anders hoe je het beste stil kan staan bij je verlies. Toch geloof ik dat we er werkelijkheidsweken van moeten maken. Met ruimte om een afscheid vorm te geven, waar er rust is om die werkelijkheid er te laten zijn, met ruimte om door de verdoofdheid heen te gaan van het verlies.
Die werkelijkheid van het verlies dat kan wel even duren. Huh maar je zegt net dat we er de tijd voor moeten nemen. Ja klopt. Nemen we die tijd? Is die tijd er? Krijg je die tijd? Hoe vaak denken we niet dat we een dierbare zien lopen? Hoe vaak denk ik wel niet dat ik iets toch nog wel kan? En dan klapt het met volle vaart binnen. Nee die dierbare zie je niet lopen. Nee autorijden mag ik niet meer. Rouw begint altijd bij de werkelijkheid van het verlies onder ogen zien en de pijn doorvoelen. De fasen van rouw gaan kris kras door elkaar. Zonder eind. Er is tijd voor nodig.
Je groeit er om heen zoals omschreven in het blog Verdriet overleven. Je aanpassen na een verlies dat gaat vaak snel, gedwongen omdat er veel geregeld moet worden, of omdat je verder wil / moet zoals in mijn periode van zicht verliezen. De werkelijkheidsweken misschien wel maanden. Laat het verlies er zijn.
Verdriet toelaten is ook een vorm van sterk zijn.
De derde rouwtaak aanpassen aan het verlies die is vaak wel snel zichtbaar. Wellicht enigszins gedwongen. Kamers in verzorgingstehuizen moeten vaak binnen een week opgeleverd worden, financiële zaken moeten geregeld worden. Of na een levend verlies ga je door met aanpassingen om je leven zo comfortabel mogelijk te maken.
De vierde rouwtaak herinneren en weer leren genieten ook deze rouwtaak is vaak wel snel te zien. Ik vond en vind nog steeds mensen dapper na een verlies. En daarin zit ook wel een gevaar. Is mijn eigen ervaring. Sterk en iemand dapper vinden. Ik heb mij heel vaak niet sterk of dapper gevoeld. Ik zette simpel weg de ene voet voor de andere. Een onderwerp waar ik een volgend blog meer over vertel.
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Some things in life cannot be fixed they can only be carried.
Megan Devine
Rouw is altijd aanwezig. Net zo als je schaduw. Afhankelijk waar de zon staat is je schaduw er: amper, voor je, achter je, naast je, lang gerekt of heel kort. Soms is je schaduw achter je en dan ineens haalt je schaduw je in. Afgelopen dagen overviel mijn schaduw mij meerdere keren. De schaduw van rouw, verlies en verschillende emoties. Inmiddels kan ik mijn emoties er laten zijn, opmerken, ze observeren. De grauwe dagen in januari zijn voor mij niet heel helpend, het trekt mij sneller naar een algeheel blegh gevoel. Na een fijne vakantieperiode is er de dag dat iedereen weer zijn ritme op pakt. Naar school gaat en gaat werken. En ik? Mijn afgekeurd en geen onderdeel van de maatschappij zijn knallen binnen. Dat slecht zien is nog wel te behappen het afgekeurd zijn dat is mijn schaduw. Voor zo ver er onderscheid te maken is in rouw en verlies. Mijn hoofd kan het allemaal wel redeneren, de voordelen van afgekeurd zijn benoemen, de fijne plekjes die ik wel heb in de maatschappij. Mijn hart voelt het anders mijn liefste vak kan ik niet meer uitvoeren. De emoties laat ik er zijn, gejankt, gepraat en ook weg gevreten. Verschil met andere moment dat het verlies van mijn mooie werk de kop op steekt is dat ik het sneller door heb. Oh ja dit is die zwarte schaduw rouw.
Het verliezen van mijn zicht wordt levend verlies genoemd. Bij leven afscheid nemen, in mijn geval steeds een stukje inleveren van zelfstandigheid, afscheid nemen van werk, toekomst en verwachtingen.
Levend verlies is een levenslange rouw die wordt ervaren wanneer jijzelf of een naaste getroffen wordt door een chronische ziekte of beperking. Mijn ervaring is dat bij levend verlies je minder om je rouw heen groeit. Zoals omschreven in het blog: Verdriet overleven. Bij levend verlies heb je steeds opnieuw te maken met een verlies met daarbij steeds een stukje rouw. Je groeit om je rouw heen maar je rouw groeit ook. Steeds weer ga je door de fases van rouw heen. Waar ik in een volgend blog meer over zal vertellen.
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Listen and silent
are spelled
with the same letters.
Bij een verlies komen emoties en rouw, daar is vaak weinig ruimte voor. Er is een bepaalde tijd aan verbonden of wordt er aan verbonden. We onderdrukken vaak emoties omdat we er geen 'tijd' of de moed niet voor hebben om ze er te laten zijn. Emoties er laten zijn voelt soms als doodgaan, dat doet pijn en pijn willen we vermijden.
Wat onderdrukt wordt, komt er wel een keer uit. Als een bal die je onder water duwt. De kunst is het, om emoties er te laten zijn. Bij jezelf maar ook bij een ander. Door niet in te vullen voor een ander of emoties weg te nemen. Yup, ik schiet ook al snel naar een oplossing willen vinden wanneer mijn naasten emoties voelen, pijn willen wegnemen.
Volgens neuroloog en wetenschapper Dr. Jill Bolte Taylor zijn emoties een stroom aan energie dat door ons lichaam gaat en niet langer dan 90 seconden duurt. Tevens geeft zij aan dat emoties een cyclus hebben en dat een emotie die niet helemaal doorvoeld is bevriest en een blokkade wordt in je lichaam. 90 seconden is alles wat nodig is om een emotie te identificeren en te laten verdwijnen, terwijl je hem alleen maar opmerkt. Die bal vasthouden en niet onder water duwen.
De tijd om emoties te voelen die gunde ik mijzelf helemaal niet. Na elk ziekenhuisbezoek, met nieuws dat mijn zicht weer minder was geworden, heb ik mij snel aangepast. Kop d'r veur en gaan. 's Morgens mijn ogen open en bam daar was de werkelijkheid maar de bijkomende emoties van verdriet, angst, boosheid die duwde ik vakkundig weg. Tot ik er niet meer omheen kon en mijn emoties als een bal er uit knalden. De werkelijkheid en de pijn van het verliezen van mijn zicht kwamen als een mokerslag binnen.
Het is zeker niet verkeerd om door te gaan na een verlies. Je moet vaak eerst wel verder. Je moet je wel aanpassen want er zijn bijvoorbeeld na een overlijden nou eenmaal dingen die geregeld moeten worden. Of zoals elke keer na het inleveren van zicht, ik wil graag kijken naar wat nog wel kan.
Ik doorleefde mijn emoties niet. Ik duwde ze weg. Rouw is niet in te plannen. Morgen ga ik mijn emoties er laten zijn, helaas zo werkt dat niet. Aan rouw zit ook geen tijd zoals omschreven in het blog: Verdriet overleven. Je groeit om je verlies heen.
Ik wil graag een oproep doen om ruimte te maken voor emoties. Door moedig te zijn en door te luisteren. Luister naar je eigen emoties, geef jezelf de tijd om je emoties er te laten zijn en door te luisteren naar emoties van anderen. Echt luisteren!
Listen and silent. Luister naar de emoties die er zijn geef ze de ruimte om ze er te laten zijn. In stilte, om emoties te doorvoelen. Luister en luister dan nog een keer en nog een keer en nog een keer.
Ik geloof dat wanneer we emoties meer ruimte geven, het meer zichtbaar maken in onze maatschappij dat dat ons als mens en samenleving ten goede komt.
Afgelopen dagen komt het besef steeds meer binnen. Het gaat niet goed. Mijn zicht is niet goed, het is slechter geworden. Fietsen kost steeds meer energie. Terwijl fietsen mijn stukje vrijheid is. Alles lopen kost echt meer tijd. Afwachten of de metingen over een paar weken ook echt slechter zijn. Toch weet ik dat ik mij moet gaan voorbereiden op meer aanpassingen. Weer inleveren. Dat doet pijn. Inmiddels weet ik dat ik die bal van verdriet er beter kan laten zijn. Makkelijk gezegd. Toch doe ik het. Met vallen en opstaan.
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
"Rouw is de achterkant van liefde".
Bert Hellinger
"Rouw is de achterkant van liefde" is een quote van de oprichter van familieopstellingen en priester Bert Hellinger. Je rouwt om wat je lief had.
Rouw is er niet alleen bij het verlies van een dierbare, rouw is er ook bij verlies van een wens, gezondheid, hoop. Wens voor een kindje, het verliezen van zicht, hoop op een baan en zo kan ik nog wel meer vormen van verlies uitschrijven. Het staat vast dat het allemaal draait om liefde.
"Jouw werk lijkt mij echt zo moeilijk en verdrietig om te doen," is een opmerking die ik vaak hoorde. Ik zie dat anders. Ja, het is een verdrietige periode. Alle uitvaarten die ik mocht doen hebben ook indruk op mij gemaakt. Echter, keer op keer ervoer ik dat het om liefde gaat. Liefde om wat er niet meer is.
In het eerste contact met de nabestaanden voelde ik altijd een beetje afstand. De uitvaartbegeleider bellen, pff... Ik moet er zelf ook niet aan denken. Bellen is een bevestiging van het overlijden van je dierbare. Daarna begint het, want dan wordt de uitvaart vormgegeven. Voor het eerst op de deurbel drukken, was voor mij ook altijd zo'n moment waar ik bij stil stond: met de druk op de bel ben ik er, de bevestiging van de dood. Het eerste gesprek, de kennismaking was vaak erg emotioneel voor de nabestaanden. Ook ik werd zeker wel eens emotioneel. Gaandeweg de week werd er vaak weer gelachen. Om de mooie en grappige kanten van hun dierbare. Het levensverhaal werd met mij gedeeld. De schittering van liefde die iedere dierbare heeft is zo prachtig om te zien. Om daar onderdeel van te mogen zijn: het is het mooiste wat er is. Het is iets wat ik ontzettend mis.
Hoe mooi is het wanneer je rouwt en dat je dan weet dat het liefde is?
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Verdriet overleven
Rouwverwerking is een woord dat we, wat mij betreft, kunnen schrappen uit het woordenboek. Afval verwerken we, een verlies niet. We pakken een doosje, stoppen daar ons verlies in en zetten het op de plank: verwerkt, klaar, opgeruimd. Het doosje krijgt een laagje stof, want we kijken er niet meer naar om.
Een verlies verweef je in je leven. Het blijft altijd bij je. Het plaatje met de glazen potten laat het mooi zien. Het verlies wordt niet kleiner, je groeit er om heen. In plaats van rouwverwerking stel ik voor dat we er van maken: verdriet overleven.
Dat is namelijk wat rouw is. Je overleeft het. Het is altijd als een schaduw bij je. Dan weer groot, dan weer klein. Je groeit rondom je rouw heen. Rouw kent verschillende fasen. In een ander blog zal ik hier meer over vertellen.
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!
Het is niet omdat je hoofd het begrijpt, dat je hart het accepteert.
Een veel gehoorde zin: "je moet het accepteren." Voor mij heeft accepteren een negatieve klank, terwijl de betekenis van accepteren klopt. Ik moet het slecht zien aanvaarden / aannemen. Afgelopen anderhalf jaar heb ik het aanvaard. Ik heb geaccepteerd dat dit het is. Dit is het zicht wat ik heb en daar moet ik het mee doen. Ik koos er voor om geen lenzen meer dragen, bijna geen oogdruppels meer te gebruiken, vaker te gaan wandelen, om om te fietsen en nog andere aanpassingen. Het verrassende van deze keuze is dat ik meer energie kreeg. Mijn ogen werden rustiger. Er kwamen wel meer verdrietige momenten, vanwege dingen die niet meer zo goed kunnen. Afscheid nemen. Mijn hoofd begrijpt het; mijn hart accepteert het niet altijd. Dat is prima, het hoort bij levend-verlies.
Ik koos voor tevredenheid. Tevreden zijn met wat ik nu heb. Niet meer jagen naar wat misschien en tijdelijk kan. Rouw is de achterkant van liefde: ik kijk met liefde terug op wat ik voor zicht had. Ik mis het. Ik zeg het fluisterend: ik accepteer het. Uit liefde voor mijzelf.
Wil je met mij verder praten? Neem dan contact met mij op!